Geschiedenis

De geschiedenis van de Utrechtse sterrenwacht begint niet op Sonnenborgh, maar op de Smeetoren, één van de grootste en oudste verdedigingswerken van Utrecht. Daar kwam in 1642 de eerste sterrenwacht van de universiteit. Maar halverwege de 19e eeuw was het gebouw in zo’n slechte staat dat het niet meer geschikt was om er sterrenkundig onderzoek te doen.

Oprichting
In 1851 kwam de natuurkundige Buys Ballot met het idee om bovenop het 16e-eeuwse bastion Sonnenborgh een sterrenwacht en een weerkundig instituut te bouwen. De universiteit stemde daarmee in en zo werd op 15 september 1853 de eerste steen van het gebouw gelegd door koning Willem III. De koning ondertekende op die dag een perkament waarop de gebeurtenis beschreven stond. Het perkament werd samen met een aantal munten en bronzen medailles in een loden doos opgeborgen en onder de pijlers van de meridiaankijker geplaatst. In 1997 is de loden doos teruggevonden en tegenwoordig kun je de doos, het perkament en de munten bekijken in de Meridiaanzaal van Sonnenborgh.

Behalve de meridiaankijker, die bedoeld was om de tijd te meten, stonden er in de koepels van de sterrenwacht twee andere kijkers opgesteld: de Merzkijker, om de nachtelijke hemel mee te bestuderen, en de Fraunhoferkijker, een zonnekijker met een speciaal filter.

Zonneonderzoek
De zon werd later het belangrijkste onderwerp van onderzoek op de Utrechtse sterrenwacht. Daarom is in de jaren ’30 een grote zonnespectrograaf gebouwd op Sonnenborgh. Met dit instrument onderzochten sterrenwachtdirecteur Marcel Minnaert en zijn medewerkers het zonlicht nauwkeurig en kwamen ze veel te weten over de samenstelling van de zon. Ook nu nog zijn Utrechtse wetenschappers gespecialiseerd in de zon. De zonnespectrograaf is nog steeds op Sonnenborgh te zien en kan op aanvraag gedemonstreerd worden bij een rondleiding.

Vertrek van de universiteit
In 1986 verhuisde de afdeling sterrenkunde van de Universiteit Utrecht naar de Uithof aan de rand van Utrecht. Sonnenborgh werd vanaf die tijd niet meer gebruikt als sterrenwacht, maar eind jaren ’80 richtte een groep amateur-sterrenkundigen er een publiekssterrenwacht op. Tegenwoordig is Sonnenborgh in het sterrenkijkseizoen elk weekend geopend en kan iedereen op vrijdag- en zaterdagavond naar de sterren komen kijken.

Sterrenwacht en museum
Rond de eeuwwisseling kwam er een grondige renovatie van de sterrenwacht en het oude bastion dat eronder lag. Wat daarbij tevoorschijn kwam was zo bijzonder, dat Sonnenborgh als museum werd opengesteld voor publiek. Je kunt nu het sterrenwachtgebouw en de bijzondere instrumenten het hele jaar door met eigen ogen komen bekijken.

Lees hier meer over:
De sterrenwacht op de Smeetoren
Buys Ballot
De geschiedenis van het KNMI
De telescopen van Sonnenborgh
De Zon
Kijkavonden op Sonnenborgh

Buys Ballot
© 2017 Sonnenborgh - museum & sterrenwacht
//